ÖLÇÜ MEVZUATI Ön Sözü


              Hüsamettin Yalhı (1909-1993)
             1947 yılında, Amasya Belediyesi için
               kendi eliyle imal ettiği ayar ve test 
                        istasyonunun başında.


Hüsamettin Yalhı'nın, 1937 yılında (28 yaşında) Bakanlığın verdiği görev üzerine yazdığı ve yakın zamana kadar yürürlükte kalan "Ölçü ve Ayarlar Yönetmeliği"nin yanısıra, gençlerin istifadesi için ölçme esaslarını, eski ölçüleri ve Metrik Sistemdeki karşılıklarını, para ve diğer ölçü birimlerinin nereden ve nasıl bulunduğunu açıklayan; yazdığı fakat yayımlama imkanı bulamadığı; ancak 60 yıl sonra oğlu tarafından "Ölçü Mevzuatı" adı ile basılan kitabının ön sözü:

(Not: Adı geçen yazı, aşağıda resmi görülen daktiloyla yazılmıştır)
 
 
Birkaç Söz

Memleketimizde ölçü inkilâbına ilk hamle yapılır yapılmaz bütün halk tarafından Metre Sistemi hakkında bir malûmat edinmek mecburiyeti hâsıl olmuş ve bugüne kadar Türkiye’de bu ihtiyacı tatmin edecek tek bir kelime yazılmamıştır.

  Tasavvur edilebilir mi ki, medeni bir memlekette hangi işde bir hesap ve mukayese mevcut olmasın! Memleketimizde birçok sanayi mektepleri olduğu hâlde talebeye hiç olmazsa -basit bile olsa- ölçü ve âletleri hakkında bir fikir verilmediği kanaatindeyim.

   Avrupa’nın birçok memleketlerine makine vesair teknik işler için gönderilen gençler bilhassa bu hususu alelâde bir iş telâkki ettiklerinden onlar da bu işe yabancı olarak dönüyorlar. Mekteplerimizde bile, okutulan kitaplarda Metre Sistemi’ne temas eden pek basit bir malûmattan başka bir şey yoktur.

   Türkiye’de “Ölçüler” deyince yalnız kantarla tartı hatıra geliyor. Bu da süfli bir iş telâkki ediliyor.

   Bir gün, ileri gelen ve salâhiyet sahibi bulunan bir zatla görüşürken hangi işte olduğumu öğrenmek istedi. Ölçüler Teşkilatı’nda çalıştığımı söyleyince: "Bu da nedir?" sualini ifade eder bir vaziyet aldı ve hemen ilâve etti:

   - Kantarlarda mı?

  Ölçüler Kanunu müzakere edilirken hiç olmazsa bir kelime üzerinde olsun reyi bulunacağını kuvvetle tahmin ettiğim bu zatdan böyle bir cümle işitince müteessir oldum.

   Hakikaten memleketimizde “Ölçüler ve Ayar” deyince kantar ve tartı hatıra geliyor. Şimdi böyle kimselere sormalı:

   Cebindeki saat ve para nedir; yemek için alacağın et ve sebzenin kıymetini ne ile takdir edersin; bir doktor hastasını nasıl anlar; bir mimar plânını ne ile hazırlar; bir tayyareci zeminden ne kadar yüksekde olduğunu ne ile tayin eder; velhasıl bütün fen erbabı işlerini, bütün işlerini ne ile yapar?
 
   Bir memleketin sanayii ölçü ile yükseldiği muhakkaktır. Fakat ne çare ki memleketimizde bir Fizik Teknik Laboratuarı açılmadıkça yabancı milletlerin yalan yanlış yaptıkları ve memleketimize ithâl ettikleri ölçü âletlerini kendimize mâl ede ede genç Türkiye’ye kötü, köhne bir san’at makanizması kuruyoruz demektir.

   Beş altı senelik -bir müddet de İstanbul’da eski Feyziye Lisesi’ndeki- muallimliğim sıralarında ölçü işlerine pek alâka göstermişdim. İşte o zamandan kalma bazı ufak tefek bilgilerime bu teşkilatta kazandığım tecrübelerimi de ilâve ederek memlekette ölçü bilgisi hakkında küçük bir hediye meydana çıkarmış olmakla mütefehhirim.

   Gerçi şu küçük kitap okuyucularını tatmin etmezse de, tenkid edile edile bu hususda bir esas çıkarılmasına sebep olması da memlekete bir hizmet sayılacağından eminim.

           Ankara, 22 Birinci Teşrin (
Ekim) 1937
                                                                                               (28 yaşında)

                                  Fen Memuru
                               Hüsamettin YALHI

 

 

Not:

      İlk Ölçüler kanunu, Abdülaziz tarafından 20 Cemaziyelahir 1286'da (Haziran 1869) bir hatt-ı  humayunla Mart 1870'den itibaren geçerli olacağı açıklandı. Fakat sonuç alınamadı.

       II. Abdülhamit tarafından 1881'de bir kanunname çıkarılarak 1883 yılında uygulanmaya başlandı. Fakat 1895'te gene eski ölçülere dönüldü.

       Cumhuriyetin ilanından sonra ilk "Ölçüler Kanunu" 26 Mart 1931'de TBMM'de kabul edildi.(Kaynak: Anadolu Ağırlık ve Ölçüleri)

       Hüsamettin Yalhı, 1937 yılında, Bakanlığın kendisine verdiği görev üzerine "Ölçü ve Ayarlar Muaddel  Nizamname Projesi" adı altında yeni yönetmeliği hazırladı.

*-*-*-*-*

Yorum Yaz
Arkadaşların Burada !
Arkadaşların Burada !